Rodzaj pięknotka (Callicarpa sp.) należy do rodziny jasnotowatych(Lamiaceae) i obejmuje około setki gatunków, spotykanych w Azji, Australii, Afryce, Ameryce Środkowej i Północnej. W naszych warunkach klimatycznych do uprawy przydatne mogą być nieliczne pięknotki pochodzące ze strefy umiarkowanej Azji i Ameryki Północnej. Większość to wciąż jednak propozycje dla kolekcjonerów.

Pięknotka Bodiniera – najbardziej przydatna w naszym klimacie

W praktyce szkółkarskiej największe znaczenie ma pięknotka Bodiniera (C. bodinierii) i jej odmiany. Ten pochodzący z zachodnich i środkowych Chin, gatunek uważany jest za najbardziej wytrzymały na mróz, choć także u nas może przemarzać. Ze względu na ocieplenie klimatu, owocowanie na tegorocznych pędach i niespotykanej barwy ametystowe owoce od kilku lat pięknotka pojawia się u nas w handlu coraz częściej.

Najczęściej produkowaną odmianą jest ‘Profusion’ wyselekcjonowana z odmiany botanicznej giraldii w Holandii już w 1887 r. Czasami w handlu spotykana jest tez odmiana 'Autumn Glory’. Od 'Profusion’ różni się bardziej pionowym pokrojem, co ułatwia transport krzewów. Jej owoce mają być też bardziej trwałe i utrzymywać się dłużej niż u pięknotki 'Profusion’. Także Warto też zwrócić uwagę na jedną z nowszych odmian tego gatunku – IMPERIAL PEARL (‘Minpro2’), hodowli francuskiej szkółki Pépinières Minier. Tworzy ona mocno błyszczące, intensywniej niż u ‘Profusion’ fioletowe owoce, zebrane w bardzo gęste grona wzdłuż pędów. Na wystawie Zielony ShowRoom odmianę tę, jako nowość w ofercie na 2023 r. pokazała np. szkółka „Szmit”.

Inne gatunki i mieszańce

W Holandii w produkcji spotykana bywa także pięknotka japońska (C. japonica) ‘Leucocarpa’. Jej krzewy tworzą białe owoce i bywają wykorzystywane do dwubarwnych kompozycji z odmianami o owocach fioletowych. To jednak gatunek mniej wytrzymały w naszym klimacie.

Ostatnio na rynku pojawia się też dużo odmian mieszańcowych pięknotek. W Europie w ich hodowli przoduje firma Kolster B.V.  z Niderlandów. Oferuje m.in. odmiany MAGICAL AMATHEA (‘Kolmagicame’) o ciemnopurpurowych owocach, MAGICAL PURPLE GIANT (‘Kolmapurgi’) – o fioletowych, MAGICAL SNOWSTAR (‘Kolmsnowstar’) – o czysto białych owocach. To starsze odmiany, które były selekcjonowane pod kątem pozyskiwania owocujących pędów dla florystyki.

Ostatnio ten sam hodowca wprowadził jednak na rynek dwie odmiany przeznaczone do sadzenia w ogrodach. MAGICAL DEEP PURPLE (‘Kolmdepu’) tworzy owoce ciemnofioletowe, a MAGICAL SNOWQUEEN (‘Kolmsqueen’) – białe. Warto dodać, że odmiana MAGICAL DEEP PURPLE została nagrodzona srebrnym medalem targów GrootGroenPlus w 2022 r. W Polsce młodzież z tej firmy oferuje m.in. przedsiębiorstwo Jelimex, które jest przedstawicielem firmy Kolster w naszym kraju.

PEARL GLAM – pięknotka dekoracyjna przez cały sezon wegetacji

W Stanach Zjednoczonych najbardziej popularna w produkcja i uprawie jest występująca w tym kraju naturalnie pięknotka amerykańska (C. americana). To jednak gatunek o mniejszej niż pięknotka Bodiniera odporności na mróz. Zaczęto go używać w hodowli, której efektem jest kilka odmian mieszańcowych. Jedna z nich trafiła ostatnio do Europy i jest oferowana pod marką Proven Winners®.

To odmiana PEARL GLAM/ ‘NCCX2’. Jej krzewy są dekoracyjne nie tylko w czasie owocowania. Od wiosny do jesieni tworzą bowiem zielonofioletowo liście, na których tle latem widoczne są liczne białe (w pąkach różowe) kwiaty. Owoce są jasne, różowofioletowe i liczne (w Europie podobno owocują jednak słabiej niż w USA). Krzewy mają wyprostowany pokrój (wysokość 120-150 cm, szerokość – 90-120 cm) i są mniejsze niż te u pięknotki Bodiniera. Odmiana nagrodzona srebrnym medalem targów GrootGroenPlus w 2022 r.    

Łatwa w rozmnażaniu i produkcji

Pięknotki łatwo ukorzeniają się z sadzonek zielnych ukorzenianych latem. „Młodzież”, ze względu na niską odporność na niską temperaturę, należy przechowywać w tunelach lub przechowalniach. Krzewy rosną szybko. Chociaż to rośliny samopylne, do dobrego owocowania przyczynia się zapylenie krzyżowe. Aby owoce nie opadały ważne są też słoneczne stanowisko i systematyczne dostarczanie krzewom wody przez cały okres dojrzewania pestkowców.   

Można je sadzić na zagonach polowych i oferować kopane z bryłą korzeniową. Takie pięknotki ‘Profusion’ pokazały np. szkółki „Allplants” i „Byczkowscy” u na targach GARDENIA w listopadzie 2023 r. Aby uzyskać okazy o ładnym pokroju warto wiosną przycinać nisko całe pędy (pozostawiając 10-15 cm) lub wycinać tylko część najstarszych. Wtedy uzyskujemy krzewy o owalnym w zarysie pokroju, obficie owocujące na młodych pędach. Przycinanie tylko górnej części w celu zredukowania wysokości krzewów zazwyczaj skutkuje później nienaturalnym pokrojem roślin. W efekcie takiego cięcia pojawia się bowiem zbyt dużo pędów bocznych krzyżujących się ze sobą.   

Produkcja w pojemnikach – ważne przycinanie dla pokroju

Częściej jednak rośliny produkowane są w pojemnikach. Ponieważ owocują jesienią (na targach Zielony ShowRoom pokazała je np. szkółka „Acrocona”) najłatwiej je sprzedać właśnie w tym okresie, gdy są najbardziej dekoracyjne. Aby uzyskać zwarte i obficie owocujące krzewy ważne jest ich odpowiednie przycinanie, czasem nawet wielokrotne. Pięknotki z natury tworzą pędy długie i wyprostowane. Poprzez uszczykiwanie możliwe jest uzyskanie krępych, zwartych okazów, obsypanych licznymi owocami.

Oferowane jesienią w Holandii często kierowane są tam do handlu z dodatkowo usuniętymi liśćmi, co lepiej uwidacznia owoce. Te ostatnie zachowują swoją barwę przez około 6 tygodni, po czym brązowieją i opadają. Ponieważ są lekko gorzkie niezbyt lubią je ptaki.

Możliwe jest wyprowadzenie z roślin w pierwszym roku pojedynczych silnych pędów. Po przezimowaniu pod osłonami, można z nich w kolejnym sezonie uformować owocującą koronę. Pięknotki formowane na pniu wyglądają niezwykle efektownie.            

 Na sprzedaż jesienią

Chociaż pięknotki skutecznie zachęcają klientów do impulsywnych zakupów, warto pamiętać, że przypada ono dopiero na okres późnej jesieni. Produkując te krzewy warto więc zastanowić się, czy o tej porze roku uda nam się je skutecznie sprzedać. Na wiosnę, pozbawione owoców, zainteresują bowiem tylko bardziej „zaangażowanych” w temacie roślin nabywców. Przy działającym jesienią puncie sprzedaży detalicznej mogą być jednak wraz z produktami sezonowymi, jak chryzantemy, bratki i dynie bardzo skutecznym magnesem do zakupów. W pozostałych porach roku sprawdzą się na pewno w handlu w sieci, gdzie do ich nabycia zachęcą zdjęcia.