Najważniejsze – poznać wymagania pokarmowe gatunku

Wyższe niż optymalne nawożenie i nawadnianie mogą być nie tylko kosztowne w zakupie. Mogą także wpływać na jakość roślin lub zanieczyszczenie środowiska. Z drugiej strony,  oszczędność na nawozach spowoduje u roślin niedobory składników pokarmowych i może zahamować ich wzrost oraz rozwój. Z tego powodu tak ważne staje się znalezienie optymalnych dawek pokarmowych nawozów o przedłużonym działaniu oraz najlepszych metod ich aplikacji. Nawet najwięksi producenci nawozów otoczkowanych nie zapewnią bowiem szczegółowych informacji dla każdego gatunku, a co najwyżej dla pewnych grup roślin.

Wypracowanie takich standardów pozwoli zwiększyć zyski szkółki, a zminimalizować jej negatywny wpływ na środowisko. Jest to stosunkowo łatwe, gdy pracuje się z tylko jednym lub kilkoma produktami. Wąska specjalizacja bywa jednak ryzykowna i dotyczy niewielu szkółek roślin ozdobnych. Większość dywersyfikuje produkcję, aby zaspokoić potrzeby wielu nabywców. Pomocą mogą być kanadyjskie doświadczenia. Prowadzili je naukowcy ze Stacji Doświadczalnej w Vineland, Uniwersytetu w Guelph oraz Szkoły Nauk o Środowisku i Ogrodnictwa z Niagara Falls.  Wybrano wiele szkółek kontenerowych klimatu umiarkowanego w prowincji Ontario i w graniczących z nią północnych stanach USA. Szkółki te miały standardy produkcji kontenerowej, najczęściej uprawiane taksony, typowe podłoża i nawozy o przedłożonym działaniu. W tym regionie świata były m.in. marki Acer, Nutricote, Osmocote i Polyon.

Na podstawie doświadczeń naukowcy stwierdzili, że niezależnie od marki nawozu, w szkółce kontenerowej trzeba wziąć pod uwagę 5 podstawowych zasad.

1. Różne taksony mają odmienne wymagania pokarmowe

Najważniejsze jest zrozumienie specyficznych dla danego gatunku rośliny reakcji na nawożenie. Wtedy można poszukać unikalnych, optymalnych dawek nawozów dla poszczególnych upraw szkółkarskich. Na tej podstawie szkółkarz może podzielić produkowane na kontenerowni rośliny na grupy pod względem zapotrzebowania na nawozy. Jedne będą miały je niskie, inne średnie, a kolejne wysokie. Znając ten podział można sadzić odmienne rośliny w podłożu wzbogaconym wstępnie o ujednoliconą dawkę nawozu (przy wstępnym mieszaniu substratu). Łatwiej też jest wtedy ustalić np. wspólną dawkę posypową dla danej kwatery przy późniejszym nawożeniu.

Z obserwacji i rozmów ze szkółkarzami wynikło, że większość stosowała jedną dawkę nawozu dla wszystkich gatunków roślin w gospodarstwie. Tylko niektóre szkółki grupowały rośliny na kontenerowni. Powodem były jednak zazwyczaj wymagania gatunkowe odnośnie nawodnienia, a nie nawożenia. Tymczasem optymalnym rozwiązaniem byłoby grupowanie upraw na kontenerowni pod względem obu tych wymagań. 

2. Nawóz może przyspieszać lub spowolniać tempo wzrostu roślin

To kolejny wniosek kanadyjskich naukowców. Wykazano, że użycie odpowiedniej dawki nawozu o przedłużonym działaniu może skrócić czas produkcji, w porównaniu do zastosowania dawki zbyt małej. To z kolei wpływa na inne czynniki kosztowe produkcji: oszczędność wody, miejsca na kontenerowni oraz siły roboczej.  Trzeba jednak pamiętać, że obecnie producentom nie zawsze zależy na maksymalnym przyspieszeniu produkcji. Czasem ważniejsze jest jej zakończenie w przewidzianym terminie. Pozwala to wyprodukować konkretną partię roślin na zamierzony czas ich dostaw lub sprzedaży. Niekiedy zbytnie nawożenie może spowodować nadmierny wzrost, a tym samym podnieść koszty produkcji, np. związane z pielęgnacją czy przycinaniem.

3. Większa dawka = zwiększony wyciek składników do środowiska

Wszystkie doświadczenia wykazały, że zwiększona dawka nawozu o przedłużonym działaniu skutkowała wyciekiem z pojemników wody ze związkami azotu i fosforu. Aby zredukować to niepożądane działanie najlepiej jest użyć dolnej granicy dawki nawozu dla danej grupy. Czasem może to jednak niestety skutkować niedoborami składników pokarmowych bądź przedłużeniem produkcji. W tym przypadku decyzję musi podjąć szkółkarz. Najbardziej optymalne byłoby stworzenie na kontenerowni zamkniętego obiegu wody.

Większa niż optymalna dawka nawozu może skutkować wyciekami roztworu do środowiska, fot. W. Górka
Większa niż optymalna dawka nawozu może skutkować wyciekami roztworu do środowiska, fot. W. Górka

4. Czas i metoda aplikacji

Czynnikiem krytycznym jest określenie, kiedy i jak podać roślinom nawóz.  Nawozy o przedłużonym działaniu są tworzone do uwalniania składników w odpowiednich dawkach po aplikacji przez okres od kilku tygodni do ponad roku. W północnoamerykańskich szkółkach powszechna jest praktyka mieszania podłoża do sadzenia roślin z dużą dawką nawozu. Pozwala to uniknąć kosztownego i czasochłonnego podawania go posypowo do pojemników w kolejnym roku.

Nie jest to jednak najlepsze rozwiązanie, co wykazano na przykładzie uprawy pojemnikowej żywotnika zachodniego ‘Whipcord’.  W badaniach „młodzież” tej odmiany sadzono do pojemników 1-galonowych (ok. 3,7 l) w podłoże wymieszane z nawozem 8-9 miesięcznym  w różnych dawkach. Przy tych najwyższych notowano na początku sezonu bardzo wysokie EC podłoża. Szybko obniżało się ono w dwóch pierwszych miesiącach po posadzeniu (z powyżej 8 ms/cm do poniżej 1 mS/cm). Z powodów ekonomicznych bardziej odpowiednie wydaje się użycie mniejszej dawki, ale częściej.

Aby sprawdzić wpływ metody aplikacji nawozu na wzrost roślin do badań wybrano forsycję pośrednią ‘Spring Glory’. W tym przypadku sprawdzano ile składników pokarmowych wycieka z pojemników do środowiska przy użyciu nawadniania kroplowego. Najmniejsze ich straty wystąpiły, gdy nawóz o przedłużonym działaniu podawano tzw. metodą „pod korzeń” podczas sadzenia.

Polega ona na wypełnieniu pojemnika najpierw podłożem. Następnie maszyna wierci w nim otwór. Do niego najpierw podawany jest nawóz, a dopiero potem wsuwana jest przesadzana roślina. Najwięcej wypływających z pojemnika azotanów wykryto w przypadku podłoża wstępnie wymieszanego z nawozem. W drugiej kolejności dotyczyło to podania nawozu posypowo. Jeszcze mniejszy odpływ składników wykazano, gdy nawóz podawano w dwóch dawkach dzielonych

5. Analiza zawartości składników pokarmowych w liściach nie zawsze wskaże niedobory

Analiza zawartości składników pokarmowych w tkankach lisci może być pomocna przy określaniu niedoborów dla niektórych gatunków w pewnych warunkach. W przypadku roślin ozdobnych asortyment produkcji jest jednak tak duży, że dla większości taksonów nie ma jeszcze tabel z wytycznymi. Dodatkowo, dla niektórych sama analiza liści może nie być wystarczająca. W doświadczeniach zawartość składników pokarmowych w liściach była czasami w normie. Mimo to rośliny rosły wolno i źle się rozwijały. Dla odmiany, zdarzało się, że analiza liści wskazywała niedobory, podczas gdy nie było tego widać po kondycji materiału.  Badacze wysunęli więc wniosek, że u wielu gatunków ozdobnych wzrost roślin wpływa na zawartość składników odżywczych w tkankach liści. Dzieje się to poprzez rozcieńczanie lub koncentrację poziomu składników odżywczych, odpowiednio, u szybko bądź wolno rosnących uprawach.

Przykładowe dawki lub ich zakresy z doświadczeń

W tabelach pokazano przykładowe dawki lub zakresy dawek z doświadczeń z dwóch lokalizacji w prowincji Ontario w Kanadzie. Region Niagary jest nieco cieplejszy w zimie. Optymalna dawka nawozu dla konkretnych ozdobnych upraw szkółkarskich w pojemnikach zależy od wielu czynników. Wyższa może być np. potrzebna dla szkółkarza, który planuje sprzedaż roślin pod koniec lata. Niższa – dla tego, który będzie je sprzedawał dopiero kolejnej wiosny. 

Południowozachodnie Ontario

Przykładowe optymalne dawki lub ich zakresy dla nawozów o przedłużonym działaniu dla wybranych ozdobnych gatunków w produkcji kontenerowej w południowozachodniej części prowincji Ontario

Gatunek i odmianaWielkość pojemnika (w galonach*)Optymalny zakres dawki
(w kg N/m3 podłoża)
Cornus sericea ‘Cardinal’ 10,65-2,1
Hibiscus syriacus ‘Ardens’10,35-2,5
Hydrangea paniculata ‘Grandiflora’10,80-1,7
Salix purpurea ‘Nana’10,65-2,5
Spiraea japonica ‘Magic Carpet’10,65-1,25
Weigela florida ‘Alexandra’10,65-2,5
Cornus stolonifera ‘Flaviramea’21,19-1,49
Euonymus alatus ‘Compactus’2< 0,6
Hydrangea macrophylla ‘Bigleaf’20,75
Hydrangea paniculata ‘Grandiflora’21,49
Physocarpus opulifolius ‘Nugget’21,19-1,49
Spiraea japonica ‘Magic Carpet’21,49
Spireabumalda ‘Goldmound’20,75-1,05
Weigela florida ‘Alexandra’21,19
*1 galon to około 3,75 litra

Region Niagara Falls

Przykładowe optymalne dawki lub ich zakresy dla nawozów o przedłużonym działaniu dla wybranych ozdobnych gatunków w produkcji kontenerowej w regionie Niagara (Kanada)

Gatunek i odmianaWielkość pojemnika (w galonach*)Optymalny zakres dawki (w kg N/m3 podłoża)
Buxus ‘Green Velvet’10,95-2,9
Hemerocallis ‘Stella d’Oro’10,65-0,95
Heuchera ‘Red Lightning’11,19
Hibiscus syriacus ‘Woodbridge’10,65-0,95
Hydrangea macrophylla ‘Penny Mac’10,95-1,25
Miscanthus sinensis ‘Zebrinus’11,38
Spiraea japonica ‘Magic Carpet’10,95-2,4
Syringa meyeri ‘Palibin’10,35
Berberis thunbergii ‘Concorde’21,35
Cornus alba ‘Bailhalo’21,65
Euonymus alatus ‘Compactus’20,45
Heuchera ‘Palace Purple’20,75
Hibiscus syriacus21,05-1,35
Potentilla fruticosa ‘Gold Star’21,05
Rhododendron ‘P.J.M.’21,35
Rhododendron ‘Pearce’s American Beauty’21,38
Spirea japonica ‘Magic Carpet’20,75-1,05
Taxusmedia ‘Densiformis’31,00-1,40**
Taxusmedia ‘Hillii’31,40***
*1 galon to około 3,75 litra; **nawóz 8-9-miesięczny w dawce dzielonej na pół; *** nawóz 8-9-miesięczny w dawce dzielonej na pół (posypowo lub wymieszany z podłożem) i pojedynczej (posypowo), 5-6-miesięczny dla dawki pojedynczej wymieszanej z podłożem

Substrat z nawozem = EC może rosnąć podczas magazynowania

Zaobserwowano, że gdy temperatura podłoża na bazie kory przekroczyła 30°C, z wymieszanego z nim nawozu o przedłużonym działaniu zaczynały uwalniać się składniki pokarmowe. Działo się to niezależnie od składu otoczki. Z tego powodu nie zaleca się przechowywania podłoży uprawowych na bazie kory, zawierających nawozy o przedłużonym działaniu. Szczególnie dotyczy to sytuacji, gdy takie podłoże ma być użyte dla gatunków wrażliwych na zasolenie. 

Substrat z dodatkiem kory i nawozu o przedłużonym działaniu może uwalniać składniki pokarmowe już podczas magazynowania, zwłaszcza latem przy wysokiej temperaturze,  fot. W. Górka
Substrat z dodatkiem kory i nawozu o przedłużonym działaniu może uwalniać składniki pokarmowe już podczas magazynowania, zwłaszcza latem przy wysokiej temperaturze, fot. W. Górka

Uwalnianie składników pokarmowych rozpoczynało się już w 24 godziny po wprowadzeniu nawozu o przedłużonym działaniu do podłoża na bazie kory. I to niezależnie od miejsca przechowywania lub trwałości produktu. Po 24 godzinach uwalnianie składników pokarmowych nadal rosło. W doświadczeniu EC substratu wzrastało podczas 10 dni przechowywania w średniej dziennej temperaturze 24°C (częste np. ostatnio latem). Jednak tylko do poziomu niezagrażającego gatunkom wymagających średniego lub umiarkowanego poziomu składników w podłożu (np. 1,5–3,5 mS/cm). Należy jednak pamiętać, że EC substratu zawierającego nawozy o przedłużonym uwalnianiu składników, będzie rosło podczas przechowywania go w magazynie.