Wiele firm aktywnie poszukuje dobrych alternatyw dla wykorzystania torfu w uprawach kontenerowych. Dwa doświadczenia w zakresie częściowego zastąpienia torfu kompostem prowadzą m.in. belgijska niezależna stacja doświadczalna sektora roślin ozdobnych PCS oraz holenderska firma doradcza dla szkółkarstwa ozdobnego Delphy. Finalne wyniki nie zostały jeszcze opublikowane.

Buki i hortensje w PCS

W 2021 r. rozpoczęto próbę z produkcją buków pospolitych (Fagus sylvatica) i hortensji bukietowych (Hydrangea paniculata) w pojemnikach. Komposty z różnych źródeł i z różnych lokalizacji zostały zmieszane z podłożem. Zwykle wykorzystując kompost dodaje się go w objętości 10-20%. W opisywanym przypadku stanowił on tylko 4% substratu. Celem doświadczenia było zbadanie wpływu zastosowania kompostu na tolerancję roślin na suszę. W przypadku doniczkowych buków aplikacja kompostu jest łatwa. Nieco gorzej wygląda sytuacja z hortensjami, które są roślinami bardzo wrażliwymi na suszę. 

Oba gatunki sadzono do pojemników w kwietniu, a od połowy czerwca symulowano okresy suszy, wyłączając system nawadniający. Parametry podłoża i roślin mierzono przed, w okresie stresu suszy i po nim. W doświadczeniu przetestowano 5 różnych kompostów o rozbieżnych właściwościach pod względem procentowej zawartości materii organicznej i pH. 

Pierwsze wyniki pokazały, że u hortensji niektóre komposty opóźniały kwitnienie, podczas gdy inne skutkowały otrzymaniem roślin o bardziej zwartym pokroju lub lepiej rozkrzewionych.

Wpływ kompostu na wzrost hortensji w pojemnikach bardzo zależy od składu i pochodzenia tego komponentu, fot. W. Górka

Hortensje i jałowce w Delphy

W firmie Delphy w doświadczeniach w szkółce doświadczalnej w Greenport Region Boskoop użyto kompostów w uprawie pojemnikowej hortensji bukietowej (Hydrangea paniculata) i jałowca chińskiego (Juniperus chinensis) ‘Stricta’. Głównym celem doświadczenia jest tutaj znalezienie odpowiedzi na pytanie czy i w jaki sposób domieszka kompostu zmienia takie właściwości substratu. Na przykład jak wpływa na zdolność zatrzymywania wody, zawartość składników odżywczych i EC sustratu. Monitorowany jest również wpływ na wzrost roślin. W doświadczeniu w tej firmie 20% i 40% podłoża w pojemnikach składało się z kompostu. Efekty porównywano z produkcją roślin w standardowym podłożu oraz z włączeniem do produkcji zabiegów sfermentowaną sieczką pszenną i suszonym obornikiem bydlęcym.

Fasola – roślina wskaźnikowa

W 2019 r. w Instytucie Badawczym Flandrii ds. Rolnictwa, Rybołówstwa i Żywności (ILVO) przeprowadzono doświadczenia z czterema poziomami kompostu, jako dodatku do podłoża w uprawie pojemnikowej fasoli, która jest dobrą rośliną wskaźnikową. Testowano kombinacje bez kompostu oraz z jego dodatkiem w ilości 10%, 30%, 50%, a także w samym kompoście. Dodatek kompostu do podłoża doprowadził do zwiększenia zawartości składników pokarmowych i pojemności wymiany kationowej (CEC), ale także w jednym przypadku do wzrostu EC. To ostatnie to najbardziej niepożądany efekt dodatku kompostu do podłoża.

Zastosowanie 10% dodatku kompostu spowodowało wzrost plonu fasoli. Dodatek większej ilości tego komponentu do podłoża skutkował różnie. W przypadku niektórych kompostów plony były wyższe, a przy innych – niższe. Kluczowy był wpływ EC mieszanki podłożowej. We wszystkich kombinacjach dodatek kompostu w ilości powyżej 30% powodował spadek plonu. Powodem były nadmierny wzrostu EC, oraz negatywny wpływ fosforanów, magnezu, sodu, cynku i NO3. Przy większych dodatkach kompostu na roślinach pojawiał się także problem stresu solnego.

Obawy dotyczące kompostu

Obecnie wielu szkółkarzy prowadzi własne próby z włączeniem kompostu do produkcji. Bardzo dobre rezultaty osiągają w tym przypadku szkółki polowe drzew i krzewów. W nich użyźnianie kwater kompostem zwiększa zwartość materii organicznej w glebie, poprawia jej zdolność do utrzymywania wody i zwiększa różnorodność mikrobiologiczną, co skutkuje lepszą kondycją roślin i zazwyczaj ich mniejszą podatnością na choroby.

Gorsze rezultaty płyną z prób w szkółkach pojemnikowych. W niektórych szkółkach dodatek kompostu do podłoża sprawdza się dobrze, w innych wręcz przeciwnie. Prawdopodobnie przyczyna leży w niejednorodności kompostu, który może mieć różny skład zależnie o pochodzenia.

Różne czynniki

Czasami należy wziąć też pod uwagę także inne czynniki, jak np. fazę wzrostu roślin. Kompost na pewno nie będzie pożądanym dodatkiem do podłoża dla ukorzenianych sadzonek lub roślin w małych pojemnikach. Powodem są zwykle nieznane (często duże) zawartości azotu, fosforu i potasu.  Jednak już przy przesadzaniu drzew czy krzewów z pojemników mniejszych w większe dodatek kompostu w mieszance będzie korzystny właśnie ze względu na te dodatkowe składniki pokarmowe z kompostu.

Włączając kompost do programu nawożenia w szkółce powinno się również wziąć pod uwagę swoje źródła nawozów. Kompost zawiera pożyteczne grzyby, które pomagają rozkładać nieorganiczne źródła pokarmowe na te organiczne, dostępne dla roślin. Jeżeli więc w szkółce polowej korzystano dotąd głównie z nawozów mineralnych, wzbogacenie gleby kompostem może dać widoczne rezultaty. Natomiast, gdy na kwaterach polowych wykorzystywano już wcześniej duże ilości nawozów organicznych, dodatek kompostu może nie mieć większego widocznego znaczenia.

W szkółkach własne komposty przygotowuje się zazwyczaj z wszystkich pozostałych resztek roślinnych. Trzeba jednak pamiętać, aby na pryzmy kompostowe nie trafiały resztki roślin potraktowanych fungicydami. Mogą one niszczyć grzyby niezbędne w procesie rozkładu materii organicznej. Podobnie, przy korzystaniu z kompostu jako dodatku do podłoża pojemnikowego, należałoby wcześniej zweryfikować własny program ochrony roślin w szkółce. Tak, aby nie używać środków chemicznych, które mogą niszczyć np. grzyby mikoryzowe. W tym celu warto np. założyć próbną kwaterę. Tam można sprawdzać rośliny w podłożu z dodatkiem kompostu w kombinacji traktowanej wykorzystywanymi w szkółce fungicydami i w drugiej, bez nich. Pozwoli to sprawdzić, czy używane pestycydy zabijają pożyteczne grzyby w kompoście, negując niektóre korzyści płynące z jego używania.