Typowym przykładem tego, jak mechanizacja zmienia pracę w szkółce może być wykorzystanie systemu nawigacji satelitarnej GPS (Global Positioning System) do zakładania nowych kwater drzew i krzewów. Kiedyś mnóstwo czasu zajmowało wytyczanie rzędów, kopanie dołów i samo sadzenie. Dzisiaj ciągniki wyposażone w systemy GPS współpracują z sadzarkami do drzew i krzewów. Te umieszcza rośliny w dokładnie zaplanowanych miejscach i odległościach, a praca ludzi sprowadza się do podania drzewa lub krzewu z zasobnika lub przyczepy do otwory w podłożu lub dysku sadzarki.

Coraz więcej maszyn

Początkowo sadzarki współpracujące z GPS wykorzystywano dla drzew czy krzewów z „gołym” korzeniem. W ten sposób zakłada się obecnie np. coraz częściej nowe kwatery sadów. Rozwój technologii i zapotrzebowanie ze strony szkółkarzy umożliwiły obecnie sadzenie w podobny sposób także materiału z bryłą korzeniową. W produkcji maszyn przydatnych do współpracy z technologiami wspomaganymi GPS wyspecjalizowały się zwłaszcza firmy z Niderlandów, np. Damcon czy Basrijs. Ta ostatnia jesienią ub.r. pokazała np. pierwszą szkółkarską sadzarkę talerzową z zaawansowanym technologicznie sterowaniem GPS. Jak mówił Corné Bastiaansen z firmy Basrijs, o tego typu maszynę do sadzenia pytało wielu szkółkarzy.

Sadzenie krzewów sadzarką dyskową z GPS z firmy Basrijs, fot. mat. pras. GrootGroenPlus

Korzyści z sadzenia z GPS

Global Positioning System (GPS) oferuje obiecujący sposób precyzyjnego mapowania i sadzenia drzew. Rewolucjonizuje sposób, w jaki do tej pory postępowano w szkółkach. Technologia GPS nie tylko czyni proces sadzenia szybszym i bardziej dokładnym. Wspomaga także szkółkarza poprzez zbieranie i przechowywanie precyzyjnych danych o lokalizacji każdej rośliny. Dokładne mapowanie skutkuje nie tylko bardziej estetycznym wyglądem kwater. Bardziej optymalne staje się wykorzystanie powierzchni szkółki i promowanie zdrowszego rozwoju roślin, z których każda ma zapewnioną wystarczającą przestrzeń.

Włączenie technologii GPS do zakładania nowych kwater polowych drzew czy krzewów pozwala znacznie efektywniej wykorzystać czas i zasoby ludzkie. Dzięki nawigacji zespoły pracownicze mogą podążać wcześniej ustalonymi trasami, czasem nawet bez potrzeby posiadania kierowcy ciągnika. Dostarczane w czasie rzeczywistym dane o dokładnych lokalizacjach posadzonych drzew, pomagają usprawnić późniejsze monitorowanie i prace pielęgnacyjne w kwaterach. Łatwiej jest np. wyliczyć ile palików bambusowych będzie potrzebnych, czy ile czasu trzeba poświęcić na przycinanie jednego rzędu.

GPS umożliwia także kompleksowe monitorowanie i adaptacyjne strategie zarządzania w szkółce. Śledzenie wzrostu i rozwoju poszczególnych drzew staje się łatwiejsze dzięki dokładnym danym o ich lokalizacji. Znając obszary o niższych wskaźnikach przyjęć lub słabszym wzroście czy zaburzeniach w rozwoju roślin można łatwiej zidentyfikować problemy środowiskowe. Na przykład takie, jak niedobory/nadmiar wody, braki składników pokarmowych czy infekcje patogenów w poszczególnych częściach kwater polowych.

Na żywo w szkółce De Bruyn

Razem z grupą dziennikarzy miałem okazję zobaczyć zakładanie nowych kwater polowych w szkółce De Bruyn bv z belgijskiej miejscowości Vennestraat*.  Gospodarstwo to produkuje drzewa alejowe, soliterowe, wielopniowe, duże rośliny iglaste i krzewy na powierzchni 150 hektarów. Jeszcze w 2000 r. szkółka produkowała również byliny i małe krzewy. Obecnie koncentruje się jednak wyłącznie na uprawie dużych okazów, których produkcja rozpoczyna się od posadzenia zakupionej „młodzieży”. Sadzeniem, palikowaniem, przycinaniem, wykopywaniem, sprzedażą i dostarczaniem materiału roślinnego zajmuje się zespół 26 pracowników, którymi zarządza Ben Verlinden.

Produkując duży materiał co roku wiele hektarów kwater trzeba na nowo obsadzić „młodzieżą” zakupioną w innych szkółkach. Kiedyś proces ten był bardzo praco- i czasochłonny. Dziś do sadzenia wykorzystywane są sadzarki skoordynowane z systemem GPS. Sadzarka jest doczepiana do ciągnika i porusza się ściśle po zaplanowanych wcześniej rzędach. Zatrzymuje się w miejscu, w którym ma być posadzone drzewo lub krzew. Wystarczy je opuścić (z gołym korzeniem lub bryła korzeniową) w miejscu, w którym maszyna się zatrzymuje. Ponieważ są to duże okazy podaje się je za pomocą wysięgnika z przyczepy ciągnika poruszającego się wzdłuż aktualnie sadzonego rzędu. W trakcie naszej wizyty na kwaterach sadzone były akurat duże okazy kryptomerii japońskiej z bryłą korzeniową.

W tej szkółce rzędy kwater polowych wyznaczane są co 3 m lub 2,5 m (dla wolniej rosnących taksonów), a rośliny w rzędach sadzi się co 1,8 m. Bezpośrednio po posadzeniu kwatery wygląda trochę „nieporządnie”. Dopiero po etapie sadzenia przychodzi czas na przycinanie roślin, rozkładanie linii kroplujących oraz prostowanie drzew poprzez instalację palików bambusowych.    

Siła w bioróżnorodności

Z ponad 1600 różnymi gatunkami i odmianami oraz tradycjami sięgającymi lat 20. ub.w. szkółka De Bruyn zalicza się obecnie do najbardziej bogatych asortymentowo gospodarstw w krajach Beneluksu. Tak duża oferta to nie tylko odpowiedź na zapotrzebowanie rynku. To także element strategii produkcyjnej, która ma promować różnorodność  biologiczną sprzyjającą zapobieganiu infekcjom chorobami i szkodnikami. Z tego powodu, na przykład już od 10 lat w gospodarstwie nie używa się insektycydów i fungicydów. W kwaterach polowych pomiędzy rzędami drzew pozostawiane są pasy trawy. Często są one dodatkowo obsiewane roślinami kwitnącymi, które pomagają przyciągać pożyteczne owady i ptaki. Efektem takiej polityki jest m.in. pozyskanie certyfikatu MPS-A w zakresie zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska w sektorze ogrodniczym.

W ostatnich latach szkółka poszukuje także roślin, które sprawdzają się w czasach zmieniającego się klimatu. Dla swoich klientów przygotowała np. broszurę pt. „Climate trees”, w której poleca gatunki dobrze znoszące coraz bardziej upalne lata i niedobory wody. Jednym z takich ciekawych drzew jest testowany obecnie w szkółce sasafras lekarski (Sassafras albidum). To północnoamerykański gatunek z rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Ma ciekawe liście, które mogą mieć różne kształty na jednej roślinie (jajowate lub klapowane). Sprawdza się dobrze w warunkach wysokiej temperatury latem, ale jego wadą pozostaje na razie powolny rozwój w trakcie produkcji.

*firmę odwiedziłem w czerwcu 2023 r. w ramach wyjazdu prasowego zorganizowanego przez flamandzki urząd marketingu rolnego VLAM